سطح‌ بندی مشتریان بانکی در سال ۱۴۰۴: راهنمای تعیین سطح فعالیت مورد انتظار

فهرست مطالب
در سال‌های اخیر، نظام بانکی ایران با تغییرات مهمی در راستای افزایش شفافیت مالی و مبارزه با پولشویی روبرو شده است. یکی از این تغییرات کلیدی، اجرای دستورالعمل تعیین سطح فعالیت مورد انتظار مشتریان است که از مهرماه ۱۴۰۴ به طور رسمی در شبکه بانکی کشور اجرایی شد. این دستورالعمل که گاهی به آن "سطح‌بندی مشتریان بانکی" گفته می‌شود، بر اساس ماده ۶۷ آیین‌نامه اجرایی قانون مبارزه با پولشویی تدوین شده و هدف اصلی آن، تخمین منطقی از گردش مالی سالانه مشتریان و رصد تراکنش‌ها برای جلوگیری از سوءاستفاده‌های مالی است.

تاریخچه و ابلاغ دستورالعمل جدید بانک مرکزی

دستورالعمل "الزامات اجرایی تعیین سطح فعالیت مشتریان مؤسسات اعتباری" توسط مرکز اطلاعات مالی وزارت امور اقتصادی و دارایی تدوین و در شهریور ۱۴۰۴ به بانک مرکزی ارسال شد. بانک مرکزی نیز با بخشنامه شماره ۰۴/۱۶۱۷۶۸ مورخ ۱۴۰۴/۰۷/۰۶، اجرای آن را به تمام بانک‌ها و مؤسسات اعتباری ابلاغ کرد.
این دستورالعمل از مهر ۱۴۰۴ اجرایی شده و بانک‌ها موظف هستند برای همه مشتریان (حقیقی و حقوقی) سطح فعالیت مورد انتظار را تعیین کنند. این اقدام بخشی از تلاش‌های گسترده برای تقویت نظارت هوشمند بر تراکنش‌های بانکی است.
 

سطح فعالیت مورد انتظار یعنی چه؟ تعریف دقیق و نحوه محاسبه

سطح فعالیت مورد انتظار به معنای تخمین مؤسسه اعتباری از میزان گردش مالی سالانه مشتری (مجموع گردش بدهکار و بستانکار حساب‌ها) است. این سطح بر اساس اطلاعات شغلی، درآمدی و مستندات ارائه‌شده توسط مشتری محاسبه می‌شود و در سامانه نهاب (نظام هویت‌سنجی الکترونیکی بانکی) ثبت می‌گردد.
بانک‌ها موظف‌اند:

• فرم‌های اطلاعات اقتصادی مشتری را تکمیل کنند.
• سطح را سالانه به‌روزرسانی نمایند.
• تغییرات سطح را از طریق پیامک یا پورتال بانکی به مشتری اطلاع دهند.

اگر مشتری اطلاعات کافی ارائه ندهد، سطح پیش‌فرض اعمال می‌شود (۵ میلیارد تومان برای حقیقی و ۱۰ میلیارد برای حقوقی).

سقف‌های گردش مالی سالانه بر اساس دسته‌بندی مشتریان

سقف‌ها بر اساس شغل و فعالیت مشتری تعیین می‌شوند. در جدول زیر، سقف‌های اصلی بر اساس بخشنامه رسمی آورده شده است:
نکته مهم: این سقف‌ها برای گردش مستمر تجاری است. تراکنش‌های بالاتر با ارائه مستندات قابل افزایش است.

مدارک و مستندات لازم برای تعیین سطح بالاتر

 
برای افزایش سطح فعالیت، مشتریان باید مدارک معتبر ارائه دهند:

• حقیقی مزدبگیر: فیش حقوقی، قرارداد کار، لیست بیمه.
• کسب‌وکارها: جواز کسب، پروانه فعالیت، اظهارنامه مالیاتی، صورت‌های مالی.
• حقوقی: اساسنامه، آگهی تغییرات، صورت‌های مالی حسابرسی‌شده.
• سایر: قراردادهای تجاری، فاکتورها، پرینت حساب‌های مرتبط.

تعیین سطح بالای ۱۰۰ میلیارد ریال تنها توسط واحد مبارزه با پولشویی بانک انجام می‌شود.

سطح‌بندی جدید بر تراکنش‌های جاری تمرکز دارد، در حالی که اعتبارسنجی بر سابقه اعتباری.

اگر گردش حساب بیش از سطح تعیین‌شده باشد، چه اتفاقی می‌افتد؟

بانک‌ها سامانه هوشمند رصد طراحی کرده‌اند:
●    اگر گردش از سطح بیشتر شود: مشتری دعوت به توضیح (حضوری یا غیرحضوری).
●    مشتری فرم "مغایرت رفتار مالی" را تکمیل می‌کند.
●    اگر مغایرت غیر تجاری باشد (مثل خرید ملک، خودرو، طلا): تراکنش ثبت اما از محاسبات حذف می‌شود (بدون تغییر سطح).
●    اگر توضیح ندهد (ظرف یک هفته): خدمات غیرحضوری قطع، سقف برداشت روزانه کارت به ۱۰۰ میلیون ریال کاهش.
●    اگر گردش بیش از ۱۰ برابر سطح باشد: گزارش فوری به مرکز اطلاعات مالی و بررسی واحد پولشویی.

حقوق مشتریان: نحوه اطلاع‌رسانی، اعتراض و تغییر سطح

●    بانک موظف به اطلاع‌رسانی سطح از طریق پیامک یا اپلیکیشن است.
●    مشتری حق اعتراض و درخواست بررسی مجدد دارد.
●    با ارائه مستندات جدید (مثل افزایش درآمد یا توسعه کسب‌وکار)، سطح قابل افزایش است.

مثال‌های عملی: تاثیر روی مشتریان مختلف
●    کارمند عادی با حقوق ماهانه ۲۰ میلیون تومان: سطح حدود ۲۰۰ میلیارد ریال – مشکلی برای تراکنش‌های روزمره ندارد.
●    فریلنسر با درآمد متغیر: با ارائه قراردادها و فاکتورها، سطح بالاتر از ۲۰۰ میلیارد ممکن است.
●    تاجر با گردش بالا: با اظهارنامه مالیاتی، سطح نامحدود (با نظارت).
خرید خانه به مبلغ ۱۰ میلیارد: تراکنش غیر تجاری – با سند ملک، از سطح کسر نمی‌شود.

نکات کاربردی برای مشتریان: چگونه سطح خود را افزایش دهیم؟

چک‌لیست عملی:
1.    اطلاعات شغلی خود را در بانک به‌روز کنید.
2.    مدارک درآمدی معتبر جمع‌آوری کنید.
3.    از اپلیکیشن بانک برای چک سطح استفاده کنید.
4.    در صورت دعوت بانک، سریع پاسخ دهید.
5.    تراکنش‌های بزرگ غیرتجاری را با مستندات پشتیبان کنید.
با این اقدامات، اکثر مشتریان عادی هیچ محدودیتی احساس نخواهند کرد.

سؤالات متداول 

۱. آیا این سطح‌بندی روی کارت‌به‌کارت روزانه تاثیر دارد؟
خیر، سقف روزانه کارت‌به‌کارت جداگانه است (معمولاً ۱۰۰-۲۰۰ میلیون ریال).

۲. بانک‌های دیجیتال مثل بلوبانک چطور؟
تمام مؤسسات اعتباری مشمول هستند.

۳. اگر سطح پایین باشد، وام نمی‌گیرم؟
خیر، سطح‌بندی جدا از اعتبارسنجی است.

۴. تراکنش‌های ارزی چطور؟
شامل گردش ریالی معادل است.

۵. اعتراض کجا ثبت شود؟
از طریق شعبه یا پورتال بانک.

۶. آیا برای حساب‌های قدیمی هم اعمال می‌شود؟
بله، بانک‌ها در حال به‌روزرسانی هستند.

۷. سقف برای بازنشستگان چقدر است؟
مانند مزدبگیران، بر اساس مستمری.

۸. شرکت‌های نوپا چطور سطح بگیرند؟
با ارائه طرح توجیهی و مستندات اولیه.

۹. اگر چند حساب داشته باشم؟
مجموع گردش همه حساب‌ها محاسبه می‌شود.

۱۰. آینده این دستورالعمل چیست؟
احتمال هوشمندسازی بیشتر با داده‌های سازمان امور مالیاتی.

نتیجه‌گیری: شفافیت بیشتر برای اقتصاد سالم‌تر

سطح‌بندی مشتریان بانکی گامی مثبت برای شفافیت و جلوگیری از پولشویی است. مشتریان با ارائه مدارک صحیح، نه تنها مشکلی نخواهند داشت، بلکه از نظارت هوشمند بهره می‌برند. توصیه نهایی: اطلاعات خود را به‌روز نگه دارید تا از خدمات بانکی بدون وقفه استفاده کنید.
این مقاله بر اساس بخشنامه‌های رسمی بانک مرکزی تا آذر ۱۴۰۴ تهیه شده است. برای اطلاعات دقیق‌تر، به شعبه بانک خود مراجعه کنید.

 
اعتبارسنجی بانکی در کمترین زمان