سامانه نهاب چیست؟

فهرست مطالب
در این مقاله، به‌طور کامل بررسی می‌کنیم که سامانه نهاب چیست، چگونه کار می‌کند، چه مزایایی دارد و چگونه می‌توانید از خدمات آن بهره‌مند شوید.

چرا سامانه نهاب اهمیت دارد؟

پیش از راه‌اندازی سامانه نهاب در سال 1399، نظام بانکی ایران با چالش‌های متعددی مواجه بود. برای مثال، نبود اطلاعات هویتی یکپارچه باعث می‌شد بانک‌ها نتوانند حساب‌های مشتریان را در سایر بانک‌ها رصد کنند. این موضوع مشکلاتی مانند چک‌های برگشتی، عدم شناسایی هویت دقیق مشتریان و افزایش تخلفات مالی را به دنبال داشت. طبق گزارش‌ها، بیش از 2 میلیون حساب بانکی بدون اطلاعات هویتی معتبر وجود داشت که نظارت بر آن‌ها غیرممکن بود. سامانه نهاب با هدف رفع این مشکلات طراحی شد و امروزه به‌عنوان ستون اصلی هویت‌سنجی در شبکه بانکی عمل می‌کند.

سامانه نهاب چیست؟

سامانه نهاب (مخفف نظام هویت‌سنجی الکترونیکی بانکی) یک پایگاه داده متمرکز است که اطلاعات هویتی مشتریان بانکی (اشخاص حقیقی، حقوقی و اتباع خارجی) را جمع‌آوری و مدیریت می‌کند. این سامانه از سال 1395 توسط شرکت خدمات انفورماتیک بانک مرکزی توسعه یافت و در بهمن 1399 به‌طور رسمی افتتاح شد. نهاب با اتصال به نهادهای دولتی مانند سازمان ثبت احوال، سازمان ثبت اسناد و املاک، اداره پست و نیروی انتظامی، اطلاعات هویتی را اعتبارسنجی کرده و یک شناسه یکتا به نام کد شهاب برای هر مشتری صادر می‌کند.

اهداف اصلی سامانه نهاب

• افزایش شفافیت: رصد تمام حساب‌ها و تراکنش‌های بانکی یک فرد.
• جلوگیری از جرایم مالی: کاهش پولشویی و تأمین مالی تروریسم.
• یکپارچگی اطلاعات: ایجاد پایگاه داده متمرکز برای مشتریان بانکی.
• تسهیل خدمات بانکی: تسریع در فرآیند هایی مانند افتتاح حساب و صدور دسته‌چک.

کد شهاب چیست و چه کاربردی دارد؟

کد شهاب (شناسه هویت الکترونیکی بانکی) یک کد 16 رقمی منحصربه‌فرد است که به هر مشتری بانکی (حقیقی، حقوقی یا اتباع خارجی) اختصاص می‌یابد. این کد به‌عنوان رابط اصلی بین سامانه‌های بانکی و نهاب عمل می‌کند و امکان شناسایی دقیق مشتریان را فراهم می‌سازد.

اعتبارسنجی بانکی در کمترین زمان  
   

کاربردهای کد شهاب

• احراز هویت: برای افتتاح حساب، دریافت دسته‌چک یا انجام تراکنش‌های ساتنا و پایا.
• نظارت بانکی: بانک مرکزی از طریق کد شهاب می‌تواند فعالیت‌های بانکی هر فرد را در تمام بانک‌ها رصد کند.
• کاهش تخلفات: شناسایی حساب‌های بدون هویت یا مشکوک.

بدون کد شهاب، حساب‌های بانکی مسدود می‌شوند و هیچ خدماتی به مشتریان ارائه نمی‌شود.

نحوه عملکرد سامانه نهاب

سامانه نهاب با جمع‌آوری اطلاعات هویتی مشتریان از بانک‌ها و اعتبار سنجی آن‌ها از طریق اتصال به سامانه‌های ملی عمل می‌کند. فرآیند عملکرد نهاب به شرح زیر است:

• ثبت اطلاعات: بانک‌ها اطلاعات هویتی مشتریان (مانند کد ملی، شناسه ملی یا کد فراگیر برای اتباع خارجی) را در سامانه نهاب ثبت می‌کنند.
• اعتبارسنجی: نهاب اطلاعات را با پایگاه‌های داده ثبت احوال، ثبت شرکت‌ها و سایر نهادها مقایسه می‌کند.
• صدور کد شهاب: در صورت تایید اطلاعات، کد شهاب صادر می‌شود.
• ارائه خدمات: بانک‌ها با دریافت کد شهاب، خدمات بانکی مانند افتتاح حساب یا صدور دسته‌چک را ارائه می‌دهند.
• این سامانه بر بستر شبکه ملی اطلاعات (NiBN) عمل می‌کند و به تمام بانک‌ها و مؤسسات مالی دارای مجوز بانک مرکزی خدمات ارائه می‌دهد.

فواید و مزایای سامانه نهاب

سامانه نهاب تحولات چشمگیری در نظام بانکی ایران ایجاد کرده است. مهم‌ترین مزایای آن عبارتند از:

• شفافیت مالی: امکان رصد تمام حساب‌ها و تراکنش‌های یک فرد در بانک‌های مختلف.
• کاهش جرایم مالی: جلوگیری از پولشویی و تأمین مالی تروریسم با شناسایی دقیق هویت مشتریان.
• تسریع خدمات بانکی: خودکارسازی فرآیندهای احراز هویت و کاهش زمان افتتاح حساب.
• یکپارچگی اطلاعات: حذف اطلاعات پراکنده و ناقص در بانک‌ها.
• امنیت بالاتر: ارائه بستری امن برای انتقال اطلاعات هویتی و صدور توکن‌های «نماد» برای امضای دیجیتال.

نقش نهاب در اجرای قوانین بانکی

سامانه نهاب نقش مهمی در اجرای بخشنامه‌های بانک مرکزی دارد. بر اساس بخشنامه اداره مبارزه با پولشویی و تأمین مالی تروریسم، صدور دسته‌چک جدید تنها پس از احراز هویت در نهاب امکان‌پذیر است. این موضوع به کاهش چک‌های برگشتی و افزایش اعتبار چک‌ها کمک کرده است. همچنین، نهاب با سامانه‌هایی مانند صیاد (چک‌های یکپارچه) و سمات (ثبت تسهیلات) هماهنگ است و اطلاعات هویتی را برای آن‌ها فراهم می‌کند.

پورتال وب نهاب: خدمات آنلاین برای مشتریان

یکی از ویژگی‌های برجسته نهاب، پورتال وب آن است که به مشتریان امکان می‌دهد درخواست‌های خود را به‌صورت آنلاین ثبت کنند. این پورتال در راستای اهداف دولت الکترونیک طراحی شده و خدمات زیر را ارائه می‌دهد:

• استعلام کد شهاب: بررسی وضعیت کد شهاب با وارد کردن کد ملی یا شناسه ملی.
• ثبت درخواست اصلاح اطلاعات: در صورت وجود خطا در اطلاعات هویتی.
• دسترسی به خدمات بانکی: تسهیل فرآیند هایی مانند افتتاح حساب آنلاین.

برای استفاده از پورتال، مشتریان باید به وب‌سایت رسمی بانک مرکزی یا شرکت خدمات انفورماتیک مراجعه کنند.

فرآیند دریافت کد شهاب

دریافت کد شهاب فرآیندی ساده است که توسط بانک‌ها انجام می‌شود:

• ارائه مدارک هویتی: مشتریان باید مدارک معتبر (مانند کارت ملی، شناسنامه یا کد فراگیر برای اتباع خارجی) را به بانک ارائه دهند.
• ثبت اطلاعات در نهاب: بانک اطلاعات را در سامانه نهاب وارد می‌کند.
• دریافت کد شهاب: پس از اعتبار سنجی، کد شهاب به‌صورت خودکار صادر می‌شود.
• استفاده از خدمات بانکی: با دریافت کد شهاب، مشتری می‌تواند از خدمات بانکی بهره‌مند شود.

نکته: کد شهاب یک‌بار صادر می‌شود و در تمام بانک‌ها معتبر است. نیازی به دریافت مجدد آن نیست.

چالش‌ها و مشکلات احتمالی در استفاده از نهاب

با وجود مزایای متعدد، برخی چالش‌ها در استفاده از سامانه نهاب وجود دارد:

• خطاهای سیستمی: گاهی اوقات پیام‌هایی مانند «کد ملی یافت نشد» یا «خطای سرور نهاب» نمایش داده می‌شود. این مشکل معمولاً به دلیل ناهماهنگی اطلاعات یا نقص فنی است.
• مشکلات اتباع خارجی: اتباع خارجی ممکن است به دلیل عدم وجود کد فراگیر یا نقص مدارک با تأخیر در دریافت کد شهاب مواجه شوند.
• نیاز به به‌روزرسانی اطلاعات: مشتریان با اطلاعات ناقص یا قدیمی باید به بانک مراجعه کنند.

راه‌حل‌ها
●    رفع خطاها: مراجعه به بانک و ارائه مدارک هویتی به‌روز.
●    اتباع خارجی: دریافت کد فراگیر از اداره اتباع و مهاجرین خارجی.
●    تماس با پشتیبانی: ارتباط با شرکت خدمات انفورماتیک یا بانک مرکزی برای رفع مشکلات فنی.

تفاوت نهاب با سایر سامانه‌های بانکی

سامانه نهاب با سایر سامانه‌های بانکی مانند صیاد، سمات و سیاح تفاوت‌های مشخصی دارد:

• نهاب: هویت‌سنجی مشتریان و صدور کد شهاب.
• صیاد: مدیریت چک‌های یکپارچه و کاهش چک‌های برگشتی.
• سمات: ثبت و نظارت بر تسهیلات بانکی.
• سیاح: یکپارچه‌سازی حساب‌های مشتریان و صدور کد رهگیری.

این سامانه‌ها مکمل یکدیگر هستند و با همکاری نهاب، نظام بانکی را کارآمدتر کرده‌اند.

آینده سامانه نهاب: تحولات و به‌روزرسانی‌ها

سامانه نهاب به‌روزرسانی‌هایی برای بهبود عملکرد و گسترش خدمات دریافت کرده است. برخی از تحولات احتمالی شامل:

• گسترش خدمات آنلاین: توسعه پورتال وب برای ارائه خدمات بیشتر.
• اتصال به سامانه‌های بین‌المللی: امکان اعتبارسنجی هویت برای تراکنش‌های بین‌المللی.
• وشمندسازی فرآیندها: استفاده از هوش مصنوعی برای تشخیص خودکار خطاها.

این تحولات نهاب را به یکی از پیشروترین سامانه‌های هویت‌سنجی در منطقه تبدیل خواهد کرد.

سخن پایانی

سامانه نهاب به‌عنوان یک ابزار کلیدی در نظام بانکی ایران، شفافیت، امنیت و کارایی را به‌طور چشمگیری افزایش داده است. با ثبت اطلاعات هویتی در این سامانه، نه‌تنها از جرایم مالی جلوگیری می‌شود، بلکه فرآیندهای بانکی سریع‌تر و قابل اعتمادتر شده‌اند. برای بهره‌مندی از خدمات بانکی، اطمینان حاصل کنید که اطلاعات هویتی شما در نهاب ثبت شده و کد شهاب دریافت کرده‌اید.

پرسش‌های متداول درباره سامانه نهاب

1. چگونه کد شهاب بگیرم؟
برای دریافت کد شهاب، به بانک مراجعه کنید و مدارک هویتی (کارت ملی، شناسنامه یا کد فراگیر) ارائه دهید. بانک اطلاعات شما را در نهاب ثبت می‌کند.

2. اگر حساب من مسدود شده باشد، چه کنم؟
مسدودی حساب معمولاً به دلیل نداشتن کد شهاب است. به بانک مراجعه کنید و اطلاعات هویتی خود را به‌روزرسانی کنید.

3. نهاب چه اطلاعاتی ذخیره می‌کند؟
نهاب اطلاعات هویتی مانند نام، کد ملی، شناسه ملی، آدرس و شماره تماس را ذخیره می‌کند.

4. آیا اتباع خارجی می‌توانند کد شهاب دریافت کنند؟
بله، با ارائه کد فراگیر و مدارک معتبر، اتباع خارجی نیز کد شهاب دریافت می‌کنند.

5. پورتال وب نهاب کجاست؟
به وب‌سایت رسمی بانک مرکزی یا شرکت خدمات انفورماتیک مراجعه کنید.